Đinh Xuân Quảng

Đinh Xuân Quảng (9 tháng 10 năm 1909 - 17 tháng 2 năm 1971), là một thẩm phán, luật gia và một chính trị gia Việt Nam. Ông từng là bộ trưởng của quốc gia Việt Nam thời quốc trưởng Bảo Đại

Tiểu sử Ông sinh ở làng Thọ Linh, xã Quảng Sơn, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Nam Ba Đồn, tỉnh Quảng Trị) là con của tham tri Đinh Xuân Trạc và bà Nguyễn Thị Khôn, nội trợ. Đinh Xuân Quảng đậu cử nhân luật khóa đầu tiên (1930) của Đại học Luật khoa Hà Nội và là một trong những thẩm phán Việt Nam đầu tiên trong ngành Tư pháp. Ông thuộc nhóm trí thức Công giáo ủng hộ giải pháp quốc gia dân chủ trong việc tranh đấu đòi độc lập chống chế độ thực dân Pháp và cộng sản. Nhóm quốc gia dựa vào tinh thần dân tộc và dân chủ, tranh đấu cho độc lập qua giải pháp "ôn hòa" – thương thuyết để hủy bỏ Hiệp ước Patenôtre (1884, công nhận sự đô hộ của Pháp đối với Việt Nam). Ông đã tham gia thành công trong quá trình vận động hủy bỏ Hiệp ước này, mang lại nền độc lập cho nước nhà. Ông được coi như là một thẩm phán thanh liêm, bị chính phủ Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam của tổng thống Ngô Đình Diệm bỏ tù trên ba năm sau cuộc đảo chính hụt 1960. Sau chính biến 1963 lật đổ Đệ Nhất Cộng Hòa, ông không tham gia chính trị cho đến năm 1966 khi vào Quốc hội Lập hiến, và giữ chức Chủ tịch Quốc hội, tiếp tay xây dựng Hiến pháp Đệ Nhị Cộng hòa 1967.

Giáo dục, Cuộc Đời Từ 1885 trở đi nhiều thế hệ người Việt đã tiếp tục tranh đấu giành lại độc lập và tái sáp nhập Nam kỳ vào Việt Nam. Tranh đấu đòi độc lập là con đường nhiều thế hệ trí thức VN đã theo đuổi. Nó khởi đầu với phong trào Cần Vương vào 1885 đến các cuộc khởi nghĩa do Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám. Các sĩ phu như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, v.v. đã tiếp tục nêu cao lá cờ tranh đấu cho độc lập. Sau những đợt đấu tranh bạo động, có nhiều phong trào chủ trương hiện đại hóa đất nước – du học tại nhiều quốc gia, học hỏi Tây phương qua các trường đại học - để tân canh đất nước tranh đấu giành lại độc lập. Theo bước đi của các bậc tiền bối, cụ tham tri Đinh Xuân Trạc khuyến khích con trai mình ra Bắc theo học văn hóa Tây phương để tranh đấu hữu hiệu hơn. Lúc đầu được đào tạo qua hệ thống giáo dục cổ điển, nhưng ông cũng tham gia - hấp thụ văn hóa Tây phương khi ông học tại trường Lycée Albert Sarraut ở Hà Nội. Năm 1926, ông bị đuổi khỏi trường vì tham gia biểu tình nhân dịp đám ma nhà ái quốc Phan Châu Trinh. Sau đó ông vào Sài Gòn (Nam kỳ) học tại trường Lycée Chasseloup Laubat đậu tú tài môn triết với hạng tối ưu. Ông cũng được giải thưởng khi thi các trường trung học của khu vực Pháp (Concours général des lycées de France et d'Outre mer). Ông vào khóa đầu tiên của trường Đại học Luật Hà Nội mới được thành lập và ra trường năm 1933 với bằng cử nhân luật. Năm 1938 ông kết hôn với cô Trần thị Kim Dung con gái cụ Trần Đình Duyệt (hiệu là An Thái), xuất thân gia đình công giáo có người tử vì đạo ở Nam Định. Ông sinh được bốn con - hai trai, hai gái (Đinh Thị Tố Quyên (1941 -) có chồng là Mai Viết Hiếu; T.S. Đinh xuân Quân (1943 -) tiến sĩ kinh tế làm việc trong vai trò cố vấn cải cách kinh tế và hành chánh cho các tân chính phủ hoặc chính phủ của các quốc gia đang phát triển, Đinh Xuân Quốc (1946 – 1965) và B.S. Đinh Thị Tố Quỳnh (1950 -), có chồng là Kiều Quang Chẩn.

Tham gia Phong trào Tranh đấu giành Độc lập Quốc gia Sau khi đậu cử nhân luật, ông không đi làm "tri huyện" mà thi vào và làm việc trong ngành tư pháp lúc đó còn thuộc hệ thống tư pháp Pháp. Ông, cũng như một số trí thức khác muốn dùng giáo dục và văn hóa Tây Phương để canh tân VN. Ông đã làm nhiều nhiệm sở - trong đó có tòa án thành phố Vinh nhiều năm. Sau đó ông trở thành biện lý Tòa án Hà Nội vào những năm đầu thập niên 1940. Trong thập niên 40, ông được bổ làm Biện lý Tòa Thượng Thẩm Hà Nội. Cũng như nhiều trí thức thời đó ông tham gia vào cuộc tranh đấu cho nền độc lập VN trong hàng ngũ Quốc gia và cũng là một trí thức Công giáo tranh đấu cho một nền độc lập khác với phe Việt Minh có khuynh hướng Mácxít. Là biện lý Tòa án Hà Nội thời 1945-1946, ông đứng lên chất vấn chính phủ Hồ Chí Minh về các vụ bắt bớ nhiều thành phần không cộng sản một cách bất hợp pháp vì lúc ấy các thành phần quốc gia bị Việt Minh truy lùng và ám sát dưới sự chỉ đạo của Võ Nguyên Giáp. Sau đó chính ông cũng bị truy lùng và để tránh bị ám sát ông đã phải trốn qua Trung Hoa trong khi gia đình ông đã về trú ẩn tại Phát Diệm, một khu tự trị công giáo.