Nguyễn Như Ái

Nguyễn Như Ái (20 tháng 1 năm 1925 – 2004) là một nhà quay phim, đạo diễn, nhà làm phim tài liệu kỳ cựu của nền điện ảnh Cách mạng Việt Nam. Ông tham gia điện ảnh từ những ngày đầu của Chiến dịch Điện Biên Phủ và là một trong những nhà quay phim làm nên sự thành công của hàng loạt bộ phim tài liệu về chiến dịch này. Là một trong năm nhà quay phim khoa học đầu tiên của nền điện ảnh Việt Nam, ông đã để lại nhiều dấu ấn với hàng loạt bộ phim phổ cập khoa học chất lượng cao, liên tiếp nhận được giải thưởng tại các kỳ Liên hoan phim Việt Nam. Trong suốt sự nghiệp của mình, ông đã để lại nhiều tác phẩm ấn tượng như Ðiện Biên Phủ, Vài hình ảnh về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Trở lại Ðiện Biên, Ong mắt đỏ. Năm 1993, ông được nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

Cuộc đời Nguyễn Như Ái sinh ngày 20 tháng 1 năm 1925 tại thôn Yên Lã, xã Tân Hồng, huyện Tiên Sơn (nay là phường Từ Sơn), tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình vốn làm nghề thầy thuốc và dạy chữ Nho. Cha ông là Nguyễn Như Hoán, từng học tại Trường Sư phạm Đông Dương. Sau khi tốt nghiệp, cụ Hoán kế nghiệp con đường dạy học của gia đình. Cụ từng đi dạy học ở nhiều nơi như Hải Dương, Hải Phòng, Cao Bằng, rồi sau đó về lập nghiệp tại Hưng Yên. Tuổi thơ của Nguyễn Như Ái gắn liền với sự dạy bảo của cha. Năm 1941 khi vừa 16 tuổi, ông được gửi ra Hà Nội để theo học tại Trường Cao đẳng Tiểu học Đông Dương. Tại đây, ông đã trở thành học trò của thầy Nguyễn Văn Hiếu – người về sau được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân. Lúc bấy giờ vì cuộc sống khó khăn, gia đình không thể chu cấp tiền học, Nguyễn Như Ái phải đi làm để kiếm sống. Tháng 9 năm 1943, ông vào nam mưu sinh, làm nhiều công việc khác nhau từ khuân vác, thợ sơn đến làm thuê tại một hiệu ảnh. Trong thời gian làm tại hiệu ảnh, ông đã học được một số kiến thức và kinh nghiệm với ống kính. Những lúc thợ chính vắng mặt, ông cũng có thể tiếp và chụp ảnh cho khách. Đến năm 1945 khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, ông nhập ngũ và được điều ra tỉnh đội Hưng Yên làm công tác tuyên huấn. Do biết nghề ảnh mà ông được phân công vừa chụp ảnh vừa chiếu bóng. Đến năm 1954, 9 năm sau khi nhập ngũ, ông bắt đầu sự nghiệp với điện ảnh trong một lần tình cờ găp đạo diễn Phạm Văn Khoa tại khu Đồi Cọ – thủ phủ của điện ảnh cách mạng Việt Nam lúc bấy giờ – khi phải lên Việt Bắc đổi phim. Vì có khả năng đọc trôi chảy thuyết minh bằng tiếng Pháp, lại có kinh nghiệm với nhiếp ảnh, ông được nhận vào Doanh nghiệp quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh. Từ đây, ông bắt đầu sự nghiệp điện ảnh của mình với vai trò phụ quay trong bộ phim Chiến thắng Điện Biên Phủ và sau đó là bộ phim Tiếp quản thủ đô. Năm 1960, ông chuyển về Xưởng phim Thời sự Tài liệu Việt Nam (nay là Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương) và công tác tại đây cho đến khi nghỉ hưu vào năm 1986. Trong thời gian này, ông có 3 năm (1968-1970) quay phim ở chiến trường Lào và 1 năm (1972) làm phim ở mặt trận Trị-Thiên-Huế. Ông qua đời vào năm 2004.

Nhà làm phim tài liệu