Tiểu sử
Nguyễn Thị Minh Thái (sinh năm 1951) là nhà phê bình nghệ thuật, nhà báo, giảng viên và nhà thơ người Việt Nam. Bà hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực phê bình văn học, sân khấu, văn hóa, nghệ thuật và báo chí. Bà có học vị tiến sĩ nghệ thuật học và được công nhận học hàm phó giáo sư năm 2005. Bà từng giảng dạy tại Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Các sách phê bình đã xuất bản gồm Sân khấu và tôi, Đối thoại mới với văn chương, Con mắt xanh, Đánh đường tìm hoa và Mặt người mặt hoa. Năm 2016, bà ra mắt tập thơ Tị nạn chiều. Sân khấu và tôi nhận Giải thưởng Tác phẩm Lý luận phê bình sân khấu xuất sắc năm 1995 của Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam. Đánh đường tìm hoa nhận Giải thưởng Văn học nghệ thuật Thủ đô của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội năm 2011.
Thân thế và học vấn Nguyễn Thị Minh Thái sinh tại Đại Từ, Thái Nguyên. Cha của bà tản cư từ Hà Nội lên Thái Nguyên trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp; sau đó bà theo cha mẹ về Hà Nội khi lên sáu tuổi. Trong một phỏng vấn với Đại Đoàn Kết, bà nói cha mình làm việc ở Đoàn Ca nhạc thuộc Đài Tiếng nói Việt Nam; trong thời gian sơ tán, nhóm con em của đoàn theo gia đình lên làng Nga Mi, huyện Phú Bình, Thái Nguyên. Năm 1968, khi học tại trường cấp III Phú Bình, Nguyễn Thị Minh Thái đoạt giải Nhất môn văn học tỉnh Thái Nguyên và giải Nhì môn văn học toàn miền Bắc. Trong phỏng vấn với Đại Đoàn Kết, bà cho biết mình từng được đưa vào danh sách du học ngành văn học tại Trường Lomonosov ở Liên Xô, nhưng sau đó học Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội theo nguyện vọng của gia đình. Bà là cử nhân văn chương khóa 13 (1968-1972) của Đại học Tổng hợp Hà Nội. Năm 1992, Nguyễn Thị Minh Thái bảo vệ luận án tiến sĩ tại Viện Sân khấu, Điện ảnh, Âm nhạc Leningrad, nay thuộc Sankt-Peterburg. Sau khi về nước, bà giảng dạy tại Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh. Về sau, bà chuyển ra Hà Nội và làm việc tại Khoa Báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Đến năm 2016, bà được giới thiệu là nguyên giảng viên Khoa Báo chí và Truyền thông của trường này.
Giảng dạy và báo chí
Khởi đầu nghề viết Sau khi tốt nghiệp Khoa Văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1972, Nguyễn Thị Minh Thái được giữ lại trường làm cán bộ giảng dạy nhưng chọn làm biên tập viên tại Nhà xuất bản Văn học. Trong thời gian làm việc tại nhà xuất bản, bà sửa morat, đọc bản bông và tiếp xúc với bản thảo của nhiều tác giả như Tố Hữu, Nguyễn Công Hoan, Chế Lan Viên, Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Đình Thi và Nguyễn Khải. Về sau, bà viết nhiều bài chân dung nhà văn và bài về các vấn đề văn chương. Trong bốn năm sau khi ra trường, Nguyễn Thị Minh Thái làm biên tập tại Nhà xuất bản Văn học và giảng dạy ở Khoa Viết văn - Viết báo thuộc Đại học Văn hóa Hà Nội. Năm 1977, bà gia nhập Tạp chí Sân khấu. Bà cũng từng giảng dạy tại Khoa Viết văn, Trường Nguyễn Du, nay là Khoa Sáng tác, Lý luận, Phê bình Văn học thuộc Đại học Văn hóa Hà Nội. Bài phê bình đầu đời của bà viết về tập thơ Đối thoại mới của Chế Lan Viên. Các nguồn đặt bài viết này vào giai đoạn 1973-1974. Nhân Dân ghi bài được hình thành sau thời gian bà đọc bản bông tập thơ ở Nhà xuất bản Văn học và đăng trên Tạp chí Tác phẩm mới năm 1974. Đại Đoàn Kết ghi bài dài khoảng 5.000 đến 6.000 chữ và đăng trên số 35 năm 1973.
Giảng dạy báo chí và hướng dẫn sau đại học Trong báo chí, Nguyễn Thị Minh Thái chủ yếu viết về văn hóa, văn học và nghệ thuật. Bà có hơn nửa thế kỷ viết báo và hơn 30 năm giảng dạy báo chí. Tại Khoa Báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, bà giảng dạy môn Phê bình văn học nghệ thuật trên báo chí và là tác giả giáo trình cùng tên. Giáo trình này do nhà trường đặt hàng và được tái bản nhiều lần. Các bài viết chân dung và vấn đề văn học của bà đề cập đến nhiều văn nghệ sĩ, trong đó có Văn Cao, Bùi Xuân Phái, Hồ Dzếnh, Thế Lữ, Nguyễn Đình Nghi, Nguyễn Công Hoan, Ý Nhi, Xuân Quỳnh, Lưu Quang Vũ và Trịnh Công Sơn. Danh sách này còn có Hồng Nhung, Lê Khanh, Thanh Tú, Ngọc Hiền, Phạm Thị Ngọc Liên và Lê Thiết Cương. Tại Khoa Báo chí và Truyền thông, Nguyễn Thị Minh Thái giảng dạy môn cơ sở văn hóa Việt Nam cho sinh viên báo chí. Trong một bài viết tri ân trên Tuổi Trẻ, một cựu sinh viên tóm lược quan niệm giảng dạy của bà: trường báo chí chủ yếu giúp người học nhận ra điều kiện để trở thành nhà báo; việc học nghề đến từ các tờ báo, nhà báo giỏi và đời sống. Năm 2007, bà là Phó Chủ nhiệm Bộ môn Văn hóa - Văn học của khoa. Đến năm 2011, bà thuộc nhóm cán bộ đã nghỉ hưu của khoa; hồ sơ đội ngũ ghi học hàm, học vị là PGS.TS, ngạch GVC và lĩnh vực chuyên môn là văn hóa, văn học và báo chí. Nguyễn Thị Minh Thái từng là Chủ nhiệm Bộ môn Văn hóa truyền thông tại Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Ngoài nghề báo, bà còn giảng dạy kịch, văn hóa, văn chương và nghệ thuật tại một số cơ sở đào tạo. Các cơ sở này gồm Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh, Đại học Văn hóa Hà Nội và Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Bà tham gia đào tạo đại học và sau đại học trong lĩnh vực văn hóa văn nghệ, báo chí truyền thông và sân khấu điện ảnh tại cả Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2019, biểu ghi của Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết Nguyễn Thị Minh Thái là người hướng dẫn khoa học cho luận án báo chí học của Hoàng Ngọc Vinh Hạnh. Luận án khảo sát thông tin về giới nghệ sĩ biểu diễn Việt Nam trên Vietnamnet.vn, News.zing.vn và Ngoisao.net trong giai đoạn 2014-2016. Năm 2024, bà cùng Bùi Hoài Sơn hướng dẫn luận án tiến sĩ của Lê Hữu Luận tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam. Luận án nghiên cứu việc quản lý đơn vị nghệ thuật công lập theo cơ chế tự chủ tại Trung tâm Tổ chức Biểu diễn và Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh.