Thanh Tuyền

Thanh Tuyền (sinh ngày 29 tháng 10 năm 1948), có tên khai sinh là Phạm Như Mai, là một nữ ca sĩ nhạc vàng nổi tiếng người Mỹ gốc Việt. Bà tỏa sáng và rực rỡ vào thời kỳ hoàng kim của Tân nhạc Việt Nam ở giữa những năm 1960–1975. Bà có một giọng hát bền bỉ, nội lực, giàu cảm xúc và là một trong những giọng ca trụ cột của Trung tâm Asia và Trung tâm Thúy Nga tại hải ngoại từ những ngày đầu tiên thành lập.

Cuộc đời và sự nghiệp

Thời niên thiếu và giai đoạn khởi nghiệp Thanh Tuyền sinh năm 1948 tại Đà Lạt cũ trong một gia đình có 16 anh chị em, trong đó bà là chị hai. Trước đây, bà học tại trường nữ Trung học Bùi Thị Xuân. Sau khi chuyển đến Sài Gòn, bà chuyển sang học tại trường nữ Trung học Lê Văn Duyệt tại Gia Định (nay là trường THPT Võ Thị Sáu thuộc quận Bình Thạnh, TP.HCM). Bộc lộ năng khiếu ca hát từ nhỏ và đến năm 1959, bà đoạt giải Thần đồng Đà Lạt với ca khúc Nắng đẹp miền Nam của nhạc sĩ Lam Phương. Đầu thập niên 1960, bà vừa đi học vừa đi hát ở đài phát thanh Đà Lạt và được người cậu chỉ bảo những nhạc lý cơ bản.

Khởi đầu sự nghiệp Năm 1964, trong một lần hát phục vụ chương trình văn nghệ tại trường, bà đã trình bày nhạc phẩm "Vọng gác đêm sương" của nhạc sĩ Mạnh Phát, lúc này nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là khán giả tham dự đã phát hiện và nhìn ra được tố chất ca sĩ của bà, ông liền đưa bà về Sài Gòn lập nghiệp ca hát. Ông đặt nghệ danh cho bà là Thanh Tuyền (Ý nghĩa: Giòng suối trong của cao nguyên Đà Lạt) và gửi bà cho vợ chồng nhạc sĩ Mạnh Phát nuôi dưỡng. Dưới sự dìu dắt của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông, cùng vợ chồng ca nhạc sĩ Mạnh Phát – Minh Diệu. Chỉ sau vài tháng về Sài Gòn, tên tuổi Thanh Tuyền nổi lên trên các đài phát thanh của Việt Nam Cộng hòa, một phần do giọng hát thiên phú, một phần do giám đốc hãng dĩa Continental là nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông đã nỗ lực nâng đỡ. Do thời gian này bà còn là một nữ sinh nên chưa đủ tuổi đặt chân trình diễn ở các vũ trường cũng như phòng trà. Ca khúc đầu tiên thu âm vào dĩa nhựa là Dấu chân kỷ niệm (Thúc Đăng). Một thời gian sau, bà góp mặt lần đầu tiên trong chương trình ca nhạc của Phạm Mạnh Cương trên đài truyền hình và nhiều chương trình khác. Theo báo chí thời đó thì năm 1965 được xem là “Năm của Thanh Tuyền”. Năm 1966, bà được mời về cộng tác với hãng dĩa Sóng Nhạc qua sự giới thiệu của nhạc sĩ Mạnh Phát. Lúc này, bà mới thật sự vút cao với nhạc phẩm Nỗi buồn hoa phượng (Thanh Sơn). Sau đó các hãng dĩa khác đua nhau mời bà thu âm. Dù cộng tác với nhiều hãng đĩa khác nhau, nhưng Thanh Tuyền vẫn có sự thỏa thuận với nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông là vẫn tiếp tục thu âm một số nhạc phẩm cho hãng dĩa của ông. Năm 1967, bà mới bắt đầu đặt chân vào hát tại các vũ trường. Đầu tiên là Vũ trường Tự Do của ông Ngô Văn Cường. Sau đó, bà sang cộng tác với chương trình Hoàng Thi Thơ tại Vũ trường Maxim's. Bà còn được soạn giả Viễn Châu dìu dắt tập ca Vọng cổ. Bài tân cổ giao duyên đầu tiên là Dấu chân kỷ niệm đồng phát hành với bản tân nhạc cùng tên do hãng dĩa Continental phát hành. Cũng cùng thời điểm này, bà song ca cùng ca sĩ Chế Linh và trở thành một hiện tượng được nhắc đến nhiều nhất vào thời điểm đó và mãi đến tận sau này. Dĩa hát đầu tiên là nhạc phẩm Hái Hoa Rừng Cho Em của Trương Hoàng Xuân được tung ra thị trường và đã đạt được nhiều thành công vang dội. Sau đó nhiều hãng dĩa đã tranh nhau mời Chế Linh và Thanh Tuyền thu âm một số tác phẩm khác như Con đường xưa em đi (Châu Kỳ, thơ Hồ Đình Phương), Phút cuối, Tình bơ vơ (Lam Phương),... Đều được khán thính giả đón nhận và đều có số bán kỷ lục thời đó. Về sau bà còn song ca với Duy Khánh, Hùng Cường, Nhật Trường, Bùi Thiện, Thanh Phong, Trung Chỉnh,… Năm 1968, Thanh Tuyền kết hôn với một đại úy cảnh sát quận Gò Vấp tại Sài Gòn và ngưng sự nghiệp ca hát trong một khoảng thời gian. Họ có với nhau ba người con. Năm 1971, Trung tâm Thúy Nga tiên phong thực hiện cuốn băng Thanh Tuyền 1 (phát hành ngày 21 tháng 4 năm 1973), độc quyền một tiếng hát. Tiếp nối sự thành công của băng nhạc Tiếng hát Thanh Tuyền 1, Thanh Tuyền đã thu âm Tiếng hát Thanh Tuyền 2 bán cho Dĩa Hát Việt Nam (Hãng dĩa Việt Nam) để phát hành, sau đó cuốn băng này lại một lần nữa được đón nhận nồng nhiệt. Hãng dĩa Việt Nam tiếp tục mời Thanh Tuyền thực hiện Tiếng hát Thanh Tuyền 3, Thanh Tuyền 4 cho đến năm 1975. Trong năm này, Thanh Tuyền đoạt hai giải Kim Khánh là Nữ ca sĩ được yêu thích nhất và Băng nhạc được yêu thích nhất trên Nhật báo Trắng Đen do khán thính giả bình chọn. Từ năm 1972–1974, theo cuộc trưng cầu ý kiến độc giả của nhật báo Trắng Đen, Thanh Tuyền được bình chọn trong danh sách là nữ ca sĩ ăn khách nhất.

Huyền thoại Âm Nhạc Việt Nam Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, Thanh Tuyền ở lại Việt Nam và tiếp tục sinh hoạt văn nghệ với Đoàn kịch nói Kim Cương. Năm 1976, Thanh Tuyền góp mặt cùng một vài ca sĩ khác trong Album nhạc đỏ Đường chúng ta đi. Năm 1978, Thanh Tuyền vượt biên sang đảo Pulau Bidong, Malaysia. Năm 1979, Thanh Tuyền cùng gia đình di cư đến Hoa Kỳ và định cư tại Washington rồi sau đó chuyển đến sinh sống ở Houston, Texas. Giáng sinh năm 1981, Thanh Tuyền thực hiện cuốn băng Gửi người ngàn dặm được Trung tâm Thúy Nga phát hành, đánh dấu sự trở lại của bà trong đời sống âm nhạc hải ngoại. Thanh Tuyền được mời đi hát trở lại vào năm 1982. Năm 1989, sau khi bức tường Berlin bị phá bỏ, Khánh Ly và Thanh Tuyền đã hát trong chương trình nhạc đầu tiên ở Đông Đức. Trung tâm Thúy Nga đã thực hiện một liên khúc gồm hai nhạc phẩm Vùng lá me bay (Anh Việt Thanh) và Dấu chân kỉ niệm (Thúc Đăng) để vinh danh ca sĩ Thanh Tuyền. Cùng với sự góp mặt của các ca sĩ của Trung tâm như Như Quỳnh, Mai Thiên Vân, Phi Nhung, Hạ Vy và Hương Thủy. Giáng sinh 2020, cuốn băng Liveshow Thanh Tuyền - Một đời cho âm nhạc được phát hành. Hơn 60 năm phụng sự nghệ thuật, Thanh Tuyền đã góp phần quan trọng trong việc lưu giữ, gìn giữ và truyền tải bản sắc văn hóa âm nhạc Việt Nam nơi xứ người, giúp cộng đồng người Việt xa quê duy trì sợi dây tinh thần gắn kết với quê hương.