Tiểu sử
Thích Chánh Lạc (sinh ngày 8 tháng 1 năm 1931; tên húy: Lê Kim Cương), là một hòa thượng (trưởng lão), tiến sĩ triết học và nhà hoạt động Phật giáo người Việt Nam trong thế kỷ XX và XXI. Ông được biết đến là một trong những giáo phẩm lãnh đạo của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất (GHPGVN Thống nhất) tại khu vực kiều dân Việt, đồng thời là người sáng lập chùa Như Lai và NXB Phú Lâu Na tại Denver, Colorado, Hoa Kỳ. Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam hiện đại, Thích Chánh Lạc là một nhân chứng và nhà hoạt động trong vụ Biến cố Phật giáo 1963. Ông từng đảm nhiệm vai trò bảo vệ Hiến chương GHPGVN Thống nhất và có đóng góp giáo dục tăng ni tại Viện Đại học Vạn Hạnh trước năm 1975.
Tiểu sử Thích Chánh Lạc sinh ngày 8 tháng 1 năm 1931 tại làng Trà Trì, tổng Vĩnh Xuân, quận Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Năm 1944, khi mới 13 tuổi, tại chùa Hải Đức (Huế) dưới sự hướng dẫn của Thích Phước Huệ, đã đánh dấu khởi đầu một hành trình đạo pháp của ông. Giai đoạn tu học tại Huế từ năm 1947 đến 1956 tại Phật học đường Báo Quốc là quãng thời gian ông học Phật học và giới luật Phật giáo dưới sự đào tạo của Thích Trí Thủ. Năm 1953, ông chính thức thọ Cụ túc giới và Bồ tát giới, chính thức vào hàng ngũ của giáo hội. Từ 1958 - 1959, ông tốt nghiệp Tú tài 1 ban Toán tại một trường ở Nha Trang. Năm 1960, ông tốt nghiệp Tú tài 2 ban Văn chương Cổ điển tại trường Chu Văn An ở Sài Gòn. Từ 1961 - 1962, ông là sinh viên dự bị của Đại học Văn khoa Sài Gòn và đến năm 1964, ông tốt nghiệp Cử nhân Giáo khoa Việt Hán tại đây.
Biến cố Phật giáo 1963 Lịch sử Phật giáo Việt Nam chứng kiến một cuộc khủng hoảng năm 1963 dưới thời chính quyền Ngô Đình Diệm, và Thích Chánh Lạc lúc ấy là một nhân chứng, đồng thời là một nhà hoạt động trong biến cố này. Khi biến cố ngày 8 tháng 5 năm 1963 xảy ra tại Huế khiến 8 gia đình theo Phật giáo gặp tai nạn, ông đang ở Sài Gòn nhưng đã lập tức vào bộ chỉ huy đấu tranh của Ủy ban Liên phái Bảo vệ Phật giáo. Ông là người trực tiếp chứng kiến vụ tự thiêu của Thích Quảng Đức - được coi là "vị Bồ tát đã tự thiêu để bảo vệ chánh pháp" vào ngày 11 tháng 6 năm 1963. Trong ký ức của mình, Thích Chánh Lạc kể lại khoảnh khắc khi thân thể của Quảng Đức được đưa về chùa Xá Lợi; ông đã cùng các đồng đạo vội vàng đỡ thi hài để tránh bị cảnh sát bắt, khiến mười đầu ngón tay của ông đều bị bỏng nặng. Sự kiện nổi bật nhất của ông là chuyến đi "giải vây" cho chùa Từ Đàm vào tháng 8 năm 1963. Trước sự phong tỏa nghiêm ngặt của quân đội và cảnh sát, Thích Chánh Lạc đã phải cải trang thành một ni sư với sự hỗ trợ của Thích Nữ Diệu Không để vượt tuyến từ Sài Gòn ra Huế. Sau khi về đến chùa Bảo Quốc, ông đã phối hợp với các tăng ni và Phật tử tổ chức cuộc biểu tình quy mô lớn vào ngày 15 tháng 8 năm 1963, chiếm giữ hai con đường Nam Giao và Bến Ngự, buộc chính quyền phải giải tỏa chùa Từ Đàm và mở lại điện nước. Tuy nhiên, sau vụ tấn công các chùa vào ngày 20 tháng 8 năm 1963, ông bị bắt tại chùa Linh Quang và đưa về sân vận động Bảo Long. Tại đây, ông đã trải qua những hình thức tra tấn, bị bắt nằm trên tấm cửa lá sách suốt 45 ngày đêm không được tắm rửa hay thay đồ, cơ thể bị loét đỏ do côn trùng và thời tiết.
Sự nghiệp
Giáo dục Sau khi chế độ Đệ nhất Cộng hòa gặp biến cố lớn rồi sụp đổ, Thích Chánh Lạc trở lại với công tác Phật sự và hoàn thành chương trình đại học. Với học vị Cử nhân Việt Hán, ông được giao những trọng trách trong hệ thống giáo dục của GHPGVN Thống nhất:
Từ 1963 - 1964, ông là tổng thư ký ban tổ chức Đại hội Thống nhất Phật giáo của GHPGVN Thống nhất. Từ 1966 - 1969, ông là tổng thư ký Tổng vụ Giáo dục của Viện Hóa đạo (GHPGVN Thống nhất). Năm 1967, ông là tổng thư ký Ủy ban Bảo vệ Hiến chương 05/66. Từ 1967 - 1968, ông là hiệu trưởng trường Trung học Bồ Đề tại tỉnh Bình Dương. Từ 1967 - 1968 ông là giảng sư môn Văn học Phật giáo và Duy thức học tại Viện Đại học Vạnh Hạnh. Năm 1968, ông là tổng thư ký Đại hội Hoằng pháp và Giáo dục toàn quốc (Việt Nam Cộng Hòa). Sự nghiệp giáo dục của ông tại Việt Nam Cộng hòa gắn liền với việc xây dựng hệ thống các trường Bồ Đề và đào tạo tăng tài tại Viện Đại học Vạn Hạnh. Ông quan niệm rằng giáo dục là "con đường duy nhất để Phật giáo hòa nhập vào tiến trình phát triển của dân tộc mà vẫn giữ được bản sắc tâm linh". Tuy nhiên, môi trường chính trị miền Nam Việt Nam những năm 1966 khiến ông lại tiếp tục đấu tranh. Khi chính quyền đàn áp phong trào Phật giáo miền Trung (Biến động Miền Trung), ông cùng Thích Thiện Minh và Thích Huyền Quang lãnh đạo các cuộc xuống đường tại Việt Nam Quốc Tự. Một lần nữa, ông bị bắt giam tại Ty An ninh Quân đội vào tháng 6 năm 1966. Sự kiện này dẫn đến việc ông phải rời Việt Nam đi du học tại Đài Loan theo một "thỏa thuận" ngầm nhằm giảm bớt ảnh hưởng của ông đối với phong trào trong nước.
Học thuật Ngày 21 tháng 9 năm 1969, Thích Chánh Lạc bắt đầu hành trình du học tại Đài Loan. Đây là một giai đoạn chuyển từ một nhà hoạt động xã hội sang một nhà nghiên cứu triết học. Tại Đài Loan, ông tận dụng nền tảng Hán học của mình để nghiên cứu triết học phương Đông. Năm 1972, ông đạt học vị Cao học với luận văn "Thiền học và Tâm học Vương Dương Minh" (một đề tài kết hợp cả về Phật giáo lẫn Tân Nho giáo). Ông tiếp tục học tiến sĩ tại trường Đại học Sư phạm Quốc gia Đài Loan (National Taiwan Normal University). Ngày 27 tháng 4 năm 1981, ông nhận bằng Tiến sĩ Văn chương Trung Hoa và Triết học Đông phương.