Vũ Khiêu

Vũ Khiêu (tên thật là Đặng Vũ Khiêu; 19 tháng 9 năm 1916 – 30 tháng 9 năm 2021), là một học giả nghiên cứu về văn hóa Việt Nam, được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ (1996). Ông là Viện trưởng đầu tiên của Viện Xã hội học Việt Nam (1977-1983), đã từng trải qua các chức vụ: Phó Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Xã hội (nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam). Ông có học hàm Giáo sư.

Tiểu sử Vũ Khiêu tên thật là Đặng Vũ Khiêu, sinh ngày 19 tháng 9 năm 1916 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay là xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình). Ông tốt nghiệp tú tài trường Bonnal xưa (nay là Trường Trung học phổ thông Ngô Quyền, Hải Phòng) từ thời thuộc Pháp. Năm 1935, ông về Hà Nội dạy học và đi theo cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp, Vũ Khiêu làm công tác tuyên huấn ở Khu 10, Khu Việt Bắc, trực tiếp có mặt tại mặt trận từ Chiến dịch Biên giới năm 1950 đến Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trong thời gian này, ông cùng làm việc với các văn sĩ trí thức nổi tiếng như: Tô Ngọc Vân, Nguyễn Xuân Khoát, Thế Lữ, Trần Dần... Sau năm 1954, Vũ Khiêu đảm nhiệm các chức vụ Giám đốc Sở Thông tin Liên khu 10, Phó giám đốc Sở Thông tin Việt Bắc, sau đó ông chuyển dần từ công tác tuyên huấn sang làm công tác nghiên cứu xã hội học và văn hóa; tham gia giảng dạy triết học và lý luận khoa học xã hội cho các trường Đảng và các trường đại học. Năm 1959, ông làm Thư ký khoa học xã hội của Ủy ban Khoa học Việt Nam, sau đó được bổ nhiệm làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Xã hội Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam). Ông là Viện trưởng đầu tiên của Viện Xã hội học, là người sáng lập và gây dựng ngành xã hội học cho Việt Nam. Ông còn trải qua các chức vụ Bí thư Đảng ủy, Phó giám đốc Việt Nam Thông tấn xã (nay là Thông tấn xã Việt Nam) giai đoạn 1957 – 1958; Vụ trưởng Vụ Khoa học xã hội, Ban Khoa giáo Trung ương. Ông qua đời ngày 30 tháng 9 năm 2021, hưởng thọ 106 tuổi; an táng tại Nghĩa trang làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Sự nghiệp Vũ Khiêu là nhà nghiên cứu văn hoá lớn, có kiến thức xã hội rộng, thâm sâu, là người đặt nền móng cho sự phát triển của ngành xã hội học Việt Nam và là bậc thầy trong một số lĩnh vực nghiên cứu. Ông là người có công đầu trong việc xây dựng ngành Đạo đức học và Mỹ học ở Việt Nam. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, nghiên cứu khoa học, giảng dạy và viết sách của mình, Vũ Khiêu đã xuất bản hàng trăm tác phẩm có giá trị, trong đó có hơn 60 đầu sách (viết riêng gần 30 cuốn) trên nhiều lĩnh vực như: Triết học, đạo đức học, văn học, nghệ thuật, văn hóa, xã hội, nghiên cứu và giới thiệu thơ văn, cuộc đời một số danh nhân, nhà văn hóa, nhà văn Việt Nam như: Nguyễn Trãi, Cao Bá Quát, Ngô Thì Nhậm, Nguyễn Đình Chiểu... Tác phẩm lớn nhất là bộ sách ba tập, dày gần 1.500 trang “Bàn về văn hiến Việt Nam”. Ông là nhà khoa học uyên thâm cả về văn hóa phương Đông và phương Tây, có nhiều đóng góp cho việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng Việt Nam. Ông được tặng thưởng nhiều huân chương và các danh hiệu vinh dự: Huân chương Kháng chiến hạng Nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất; Huân chương Lao động hạng Nhất; Huân chương Độc lập hạng Nhất, Nhì; Anh hùng Lao động (năm 2000); Công dân Thủ đô ưu tú (năm 2010); Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng. Năm 1996, ông được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ với Bộ sách về Mỹ học, Đạo đức học, Văn hóa học.

Công trình chính Hương trầm (phú, 1946) Du Nguyệt điện (kịch thơ, 1946) Đẹp (chuyên luận văn hóa, 1963) Cao Bá Quát (nghiên cứu, 1970) Anh hùng và nghệ sĩ (chuyên luận văn hóa, 1972) Ngô Thì Nhậm (nghiên cứu, 1976) Cách mạng và nghệ thuật (chuyên luận văn hóa, 1979) Nguyễn Trãi (nghiên cứu, 1980) Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng của người trí thức Việt Nam (nghiên cứu, 1980) Con người mới Việt Nam và sứ mệnh vinh quang của Văn nghệ (chuyên luận 1986) Bàn về văn hiến Việt Nam (3 tập, 2000). “Mác - Ăngghen - Lê-nin bàn về đạo đức”; “Đảng ta bàn về đạo đức”, “Đạo đức mới”, “Nho giáo xưa và nay”, “Những vấn đề lý luận về lịch sử tư tưởng Việt Nam”, “Những giá trị văn hóa tinh thần Việt Nam” Nguồn:

Vinh danh Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học Công nghệ (năm 1996) Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới (năm 2000); Công dân ưu tú của Thủ đô Hà Nội (năm 2010)

Khen thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất (năm 2006) Huân chương Lao động hạng Nhất Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng. Nguồn:

Gia đình Vợ ông là bà Nguyễn Thị Quý (1918-1994). Ông bà có bốn người con: Đặng Thị Quỳnh Khanh (trưởng nữ, cử nhân sử học, trước làm công tác thư viện); Đặng Vũ Cảnh Khanh (sinh 1947, giáo sư, tiến sĩ Xã hội học); Đặng Vũ Hạ (kỹ sư vô tuyến điện); Đặng Vũ Hoa Thạch (họa sĩ).

Một số phát ngôn

Về Thủ tướng Năm 2010, trước khi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bị chất vấn tại quốc hội, ông Vũ Khiêu đã có bài khen ngợi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng trong khi nhiều người, đặc biệt là ngoài nước đặt câu hỏi về năng lực và trách nhiệm của ông Nguyễn Tấn Dũng trong vụ Vinashin vỡ nợ và vụ khai thác Bauxite tại Tây Nguyên. Đáng chú ý, người thực hiện bài này yêu cầu thẳng Vũ Khiêu đánh giá về Thủ tướng, và được ông khen rằng Nguyễn Tấn Dũng "có thể là một trong những người nắm bắt được xu hướng phát triển thời đại". Việc những bài như vậy đăng ở Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tạo cảm giác rằng bên hành pháp đang muốn tạo dư luận thuận lợi trước phiên chất vấn và cũng "nhắc nhở" các vị dân biểu. Nhận xét về nhiệm kỳ hoạt động của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, ông Khiêu nói: "Thành công của Thủ tướng cũng là thành công của tập thể lãnh đạo, mà trách nhiệm của Thủ tướng thì cũng là trách nhiệm chung của ban lãnh đạo, chứ không chỉ của một mình Thủ tướng"

Về quốc hoa của Việt Nam Vũ Khiêu có ý kiến cho rằng "Nếu chọn được bông hoa khác, ngoài các loại hoa trên thì cũng nên chọn, miễn là được nhân dân đồng ý. Ví dụ như hoa Mào gà, nếu được đông đảo nhân dân đồng ý cũng nên chọn làm quốc hoa của Việt Nam".